Về lời bài hát “Gửi người em gái miền Nam” Nhạc Đoàn Chuẩn, lời Từ Linh

Về lời bài hát“Gửi người
em gái miền Nam”

             Nhạc Đoàn Chuẩn,
lời Từ Linh

     “Gửi người em gái miền Nam” là một bài hát trữ tình của nhạc sĩ
Đoàn Chuẩn, được sáng tác từ năm 1956. Thế nhưng cho đến tận bây giờ rất nhiều
người yêu nhạc vẫn chỉ biết đến bài hát này dưới cái tên “Gửi người em gái”,
qua một phiên bản do các ca sĩ miền Nam biểu diễn trước 1975, với phần lời đã
bị cắt xén đến biến dạng. Giờ đây, tuy muộn nhưng có lẽ đã đến lúc nên trả lại
cho bài hát nổi tiếng này những giá trị của nó, bắt đầu từ việc gọi đúng tên và
hát đúng lời như nhạc sĩ Đoàn Chuẩn đã viết.

   

      Một trong những người đầu tiên hát bài “Gửi người em gái miền Nam”
là tài tử Ngọc Bảo. Ông đã bỏ ra hàng tháng luyện tập bài hát này, đến nỗi
chính nhạc sĩ Đoàn Chuẩn cũng phải khâm phục khi nghe ông hát. Chính vì thế nên
có thể tin rằng phần lời bài hát mà tài tử Ngọc Bảo thể hiện là do nhạc sĩ Đoàn
Chuẩn viết từ đầu.

Và đây là nội dung của ca từ:

1. Cành
   hoa tim tím bé xinh xinh báo xuân nồng
   
   Cành đào phong kín cánh mong manh như hoa lòng
   
   Hà Nội mừng đón Tết, hoa chen người đi, liễu rủ... mà chi.
   
   
   
   Đêm tân xuân, hồ Gươm như say mê
   
   Chuông reo vui, Ngọc Sơn sao uy nghi
   
   Ngàn phía đến lễ đền
   
   Chạnh lòng tôi nhớ tới... người em.
   
   
   
   Tôi có người em gái, tuổi chớm đôi mươi
   
   Mắt huyền trìu mến yêu thương
   
   Đôi mắt em nói nhiều, tha thiết như Giáng Kiều
   
   Hoa tình yêu!
   
   
   
   Nhưng... một sớm mùa thu, khép giữa trời, tím ngắt
   
   Nàng đi... gót hài xanh
   
   Người đi trong dạ sao đành
   
   Đường quên lối cũ ân tình... nghĩa xưa.
   
   
   
   Rồi từ ngày ấy sống trong Nam nơi kim tiền
   
   Ngục trần giam hãm tấm thân xinh, đôi mắt huyền
   
   Đời nghèo không lối thoát, em tôi đành thôi, cúi đầu... mà đi.
   
   
   
   Xuân năm nay, đường đêm Catinat
   
   Hoa mai rơi, rủ nhau nơi phương xa
   
   Dần trắng xóa mặt đường
   
   Một người em gái nhớ người thương!

2. Rồi
   ngày thống nhất đến rất nhanh không ai ngờ
   
   Cầu chia giới tuyến đến mai đây san đất bằng
   
   Nụ cười trong gió sớm, anh đến tìm em... giữa cầu Hiền Lương.
   
   
   
   Em tôi đi, màu son lên đôi môi
   
   Khăn san bay, lả lơi bên vai ai
   
   Trời thắm gió trăng hiền
   
   Hà Nội thêm bóng dáng nàng tiên.
   
   
   
   Em! Tháp Rùa yêu dấu
   
   Còn đó nên thơ, lớp người đổi mới khác xưa
   
   Thu đã qua những chiều nên ý thơ rất nhiều
   
   Cả ... tình yêu!
   
   
   
   Em... nhẹ bước mà đi, giữa khung trời bát ngát
   
   Trời ta hết màu tang
   
   Đường xưa lối ngập lá vàng
   
   Đường nay thong thả bao nàng đón xuân.
   
   
   
   Lòng anh như giấy trắng thanh tân ép hoa tàn
   
   Thời gian vẫn giữ nét yêu đương nơi hoa vàng
   
   Dằn lòng tơ dẫn phím, ý thơ trào dâng, viết gửi vào Nam.
   
   
   
   Đêm hôm nao, ngồi nghe qua không gian
   
   Em tôi mơ miền quê qua sương lam
   
   Trời Bắc lóa ánh đèn
   
   Một người trên đất Bắc chờ em!

     Có thể thấy bài hát này gồm 2 phần. Phần 1 là cảm xúc về một câu
chuyện tình có kết cục chia ly buồn do hoàn cảnh chung của cả dân tộc mang đến,
là nỗi niềm nhớ nhung, đau xót của tác giả khi nghĩ tới người yêu đang ở nơi xa
xôi không chỉ về không gian. Khi mà phiên bản cũ từ miền Nam vẫn được phổ biến
gần như là duy nhất thì không nhiều người được nghe hay biết tới những lời hát
đã vẽ nên một bức tranh thơ rất đẹp mà cũng đau xót đến tê lòng về một người
con gái nhỏ bé, yếu ớt đang phải cô đơn đón xuân mới giữa một nơi xa lạ, của
những người xa lạ:

Xuân năm nay, đường
đêm Catinat

Hoa mai rơi, rủ nhau nơi phương xa

Dần trắng xóa mặt đường

Một người em gái nhớ người thương!

Đường Catinat (Sài gòn) xưa

      Đặc biệt là phần 2 của bài hát.

     Được viết từ năm 1956, gần 20 năm trước ngày đất nước thống nhất,
vào thời kỳ hai miền mới bị chia cắt, khi giấc mơ đoàn tụ theo hiệp định
Giơnevơ đang tắt dần, còn chưa biết được tương lai sẽ ra sao trong hoàn cảnh
rối ren loạn lạc, vậy nhưng tác giả vẫn mơ “Rồi ngày thống nhất đến rất
nhanh không ai ngờ/ Cầu chia giới tuyến đến mai đây san đất bằng/ Nụ cười trong
gió sớm, anh đến tìm em... giữa cầu Hiền Lương”. Một giấc mơ mà trong hoàn
cảnh giang sơn đã thu về một mối như ngày nay thì có thê nói đơn giản là một
giấc mơ lạc quan, nhưng nếu đặt vào tâm trạng và hoàn cảnh ngày đó thì mới thấy
giấc mơ xa vời ấy dường như gợi nhớ đến một nỗi đau sâu thẳm trong lòng vì
tuyệt vọng trong chia ly, dù vẫn còn le lói chút tia hy vọng, nhiều hơn là niềm
tin tưởng vô cớ hay lạc quan tếu như có người nhìn nhận.

     Theo cách nhìn này thì những bức tranh mà tác giả vẽ nên như “Em
tôi đi, màu son lên đôi môi/ Khăn san bay, lả lơi bên vai ai/ Trời thắm gió
trăng hiền/ Hà Nội thêm bóng dáng nàng tiên” hay “Em... nhẹ
bước mà đi, giữa khung trời bát ngát/ Trời ta hết màu tang/ Đường xưa lối ngập
lá vàng/ Đường nay thong thả bao nàng đón xuân” mang nhiều ý nghĩa
khác hơn, chất chứa nhiều tâm sự sâu sắc hơn là những lời bày tỏ tình cảm yêu
đương trìu mến thông thường dành cho một người yêu bị chia xa do hoàn cảnh. Vì
thế bài hát này, bên cạnh giai điệu đi vào lòng người, còn mang lại nhiều điều
đáng để suy ngẫm và chiêm nghiệm tùy theo mức độ cảm nhận của người nghe.

     Thế nhưng lời bài hát hiện vẫn còn phổ biến hiện nay chỉ còn lại một
lời và là một sự cắt xén, lắp ghép có thể nói là tùy tiện nếu so với nguyên
gốc. Tùy theo ca sĩ thể hiện, nó có thể khác biệt đôi chút nhưng về cơ bản thì
lời hát ấy như sau:

Cành hoa tim tím bé xinh xinh báo xuân nồng Cành đào phong kín cánh mong manh như hoa lòng Hà Nội chờ đón Tết, vắng bóng người đi, liễu rủ... mà chi. Đêm tân xuân, hồ Gươm sao long lanh Hoa mai rơi, rủ nhau nơi phương xa Đường phố vắng bóng đèn Chạnh lòng tôi nhớ tới... người em. Tôi có người em gái, tuổi chớm dâng hương Mắt huyền rộn ý yêu thương Đôi mắt em nói nhiều, tha thiết như Giáng Kiều Ôi, tình yêu! Nhưng... một sớm mùa thu,giữa chân trời xanh ngắt Nàng đi... gót hài xanh Người đi trong dạ sao đành Đường quên lối cũ ân tình... nghĩa xưa. Rồi từ ngày ấy nước sông ngăn cách đôi lòng Thuyền tình vỡ lỡ bến cô đơn không ai ngờ Tình nghèo xa cách mãi, em tôi đành ôm mối sầu mà đi. Em tôi đi, màu son lên đôi môi Khăn san bay, lả lơi trên hai vai Nhìn xác pháo bên thềm Gợi lòng tôi nhớ tới người em ...

Cành hoa tim tím bé xinh xinh báo xuân nồng Cành đào phong kín cánh mong manh như hoa lòng Hà Nội mừng đón Tết, hoa chen người đi, liễu rủ... mà chi. Đêm tân xuân, hồ Gươm như say mê Chuông reo vui, Ngọc Sơn sao uy nghi Ngàn phía đến lễ đền Chạnh lòng tôi nhớ tới... người em. Tôi có người em gái, tuổi chớm đôi mươi Mắt huyền trìu mến yêu thương Đôi mắt em nói nhiều, tha thiết như Giáng Kiều Hoa tình yêu! Nhưng... một sớm mùa thu, khép giữa trời, tím ngắt Nàng đi... gót hài xanh Người đi trong dạ sao đành Đường quên lối cũ ân tình... nghĩa xưa. Rồi từ ngày ấy sống trong Nam nơi kim tiền Ngục trần giam hãm tấm thân xinh, đôi mắt huyền Đời nghèo không lối thoát, em tôi đành thôi, cúi đầu... mà đi. Xuân năm nay, đường đêm Catinat Hoa mai rơi, rủ nhau nơi phương xa Dần trắng xóa mặt đường Một người em gái nhớ người thương!

     Rất dễ nhận thấy phiên bản này đã phá bỏ hoàn toàn cấu trúc ban
đầu và làm biến dạng hẳn ý nghĩa ban đầu của bài hát. Thế nhưng thật lạ là các
ca sĩ hiện nay vẫn vô tư trình diễn cái phiên bản khác lạ này so với bản
gốc mà không gặp bất kỳ ý kiến nào của các cơ quan quản lý biểu diễn âm nhạc
và cả những người nghe!.

     Nên chăng, các ca sĩ hiện nay nên tìm lại bản gốc mà Từ
Linh đã vắt cạn con tim và tình cảm của mình để viết nên bài thơ
tuyệt hay này và Đoàn Chuẩn đã chuyển thể từ thơ sang âm nhạc để
người nghe và người trình bày được một lần trở về với khung trời
thật của tình người và đất nước ở giai đoạn 1956?!...

Theo Đỗ Văn Thiện ( http://vnmusic.com.vn )