Hoa Thạch Thảo và Mùa thu chết- ST

Hoa Thạch Thảo  và Mùa thu chết

               -Tác giả Lê Trung Ngân

Mở đầu



Một
trong những bản nhạc nói về mùa thu hay diễn tả mùa thu nổi tiếng ở
Việt Nam vào thập niên 70 phải kể đến bài nhạc Mùa Thu Chết của Nhạc sĩ
Phạm Duy. Lời viết trong bản nhạc phỏng theo một bài thơ ngoại quốc.
Trong bản nhạc, ngay câu đầu tiên có nói đến hoa thạch thảo: "Ta ngắt đi một cụm hoa thạch thảo". Hoa
thạch thảo cũng được nói đến trong rất nhiều bài thơ văn hay nhạc khác
từ trong nước đến hải ngoại. Vậy hoa thạch thảo ở Việt Nam và hoa thạch
thảo trong bài thơ L'Adieu của nhà thơ Pháp gốc Ba Lan
Guillaume Apollinaire, mà nhạc sĩ Phạm Duy đã phổ nhạc cũng như trong
bài thơ dịch của nhà thơ Bùi Giáng khác nhau, có tên Latin ra sao và
thuộc họ hay gia đình nào?



Bài viết ngắn này phân biệt hai loại
hoa mang tên thạch thảo, một loại mang tên nguyên thủy ở miền Bắc Việt
Nam và hoa thạch thảo có xuất xứ ở Ấu châu. Những bàn luận về lý do và
tình tiết làm sao bài thơ được ra đời cũng được thu thập và ghi nhận ở
đây.




Hoa thạch thảo ở Việt Nam


Hoa Thạch thảo (Aster amellus L) thuộc họ Cúc (Asteraceae).
Tại Việt Nam, người miền Nam hay gọi là Cúc Sao, Cúc Cánh mối, người
Bắc gọi là Thạch thảo. Thạch thảo hay mọc thành bụi, nhiều bông với cánh
đơn xoè rộng ra. Hoa Thạch thảo có ba màu chính: tím, hồng, trắng.
Thạch thảo ngày nay được lai tạo thêm thành loại hoa cánh kép. Hoa Thạch
thảo cánh mối cũng như các loại hoa cúc thường nở vào mùaThu, khi mà đa
số các loại hoa khác đã tàn.



Như vậy, hoa Thạch Thảo (hay cúc Sao, cúc Nhật, cúc Cánh Mối) là 1 tên Việt của loài Aster amellus L. thuộc họ Cúc (Asteraceae),
tên Anh ngữ là Aster và Pháp là Astère. Nhóm Cúc (cả trồng làm hoa hay
mọc hoang) thường được gọi chung là Chrysanthemum/ Aster, trong đó các
loài mọc hoang thường có 1 chùm lông ở cuối mỗi hột (khi trái chín) và
phát tán nhờ gió (nên mọc hoang, rải rác vào mùa xuân khi có nắng ấm ở
Âu châu, hoa chỉ sống trong vài tháng!). Các loài cúc trồng thì không
phát tán tự nhiên được vì hột không có lông như Vạn Thọ (marigold), cúc
Giấy (zinnia). Có loại được trồng từ hột, có loại trồng bằng củ; cúc
Thạch Thảo (cúc sao/Aster), và nói chung loại nhiều loại cúc thường
trồng từ cây con nhảy chồi (do mọc thành bụi, hoa thường bất thụ). (Tài
liệu tổng hợp từ internet).













Hoa Thạch thảo hay hoa Cúc Cánh mối ở Việt Nam (Hình từ internet)  


 

Hoa Thạch Thảo ở Ấu Châu


 
Hoa Thạch thảo Ấu châu là thuộc cây Bruyère (tiếng Pháp) hay Heather (tiếng Anh) còn gọi là Common Ling hay Briar.



Từ
điển Sinh Học Anh Việt và Việt Anh, nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật
dịch heather là cây thạch nam. Erica. Trung hoa gọi là Hồng phương bách
hay thạch nam. Từ điển phổ thông Pháp Việt gọi là cây thạch thảo.


Phân loại


 
Tất cả các loại thạch thảo đều trong gia đình Ericaceae, có một loại hoa thạch thảo duy nhất thuộc giống Calluna, ngoài ra là loại Erica. Dưới đây là một số giống Erica khác nhau trong hàng vài trăm loại khác nhau trên thế giới.



Loại Calluna vulgaris là loại thạch thảo thật sự (true heather), loại cây nhỏ, có hoa nhỏ hình chuông màu tím, hay hồng nhạt.



Loại Erica gồm nhiều giống khác nhau từ giống cây nhỏ mọc từng bụi nhỏ hoặc có thể là cây lớn.

- Erica arborea,
treeheath, briar, brier: cây nhỏ ở vùng Địa Trung Hải có chùm hoa trắng
hình chùy, thơm và có rễ cứng như gỗ được dùng để làm ống điếu hút.

- Giống Erica carnea, spring heather, winter heather, là loại cây hoa nhỏ mùa đông hay mùa xuân, ở Âu châu có hoa hình chuông màu đỏ hay hồng.

- Giống E. cinerea: loại thạch thảo có lá nhỏ, hoa hình chuông màu đỏ tím

- Giống E. tetralix, bellheather, cross-leaved heath là loại cây nhỏ lùn có hoa màu hồng

- Giống E. vagans
hay còn gọi là Cornish heath là loại thạch thảo mọc cả bụi có hoa màu
hồng hay trắng thường thấy ở cánh đồng hoang tại Cornish và đông nam Ấu
châu.

- Giống E. lusitanicahay Portugese heath, Spanish heath mọc rậm rạp ở vùng bán đảo Iberia, có hoa trắng hồng.

- Giống E. perspicua
hay Prince of Wales heath mọc rất nhiều ở Anh quốc và Nam Phi châu, có
hoa màu trắng. Hoa dài và trông tựa như chùm lông của huy hiệu trên Coat
of Arms của Hoàng tử xứ Wales- Anh Quốc, nên mang tên Prince-of-Wales
heath

- Erica mammosalà loại Erica có nhiều màu nhất từ màu trắng, tím, cam đến màu đỏ. Hoa chuông đặc biệt dài hơn các loại Erica khác (1)

 Erica arborea

Calluna vulgaris





Erica lusitanica

E. perspicua
hay Prince of Wales heath

Nếu
nói về ý nghĩa của màu hoa thạch thảo thì thạch thảo trắng tượng trưng
cho sự che chở, cho sự mong mỏi. Thạch thảo mầu hồng tượng trưng cho may
mắn, và màu xanh lạt lavender tượng trưng cho cô đơn, sự hâm mộ thán
phục. (2)

 

Bài thơ L'Adieu

Bài thơ nguyên tác của Guillaume Apollinaire (1880-1918): 

L'Adieu

J'ai cueilli ce brin de bruyère

L'automne est morte souviens-t'en

Nous ne nous verrons plus sur terre

Odeur du temps brin de bruyère

Et souviens-toi que je t'attends 

Bản dịch của Bùi Giáng



          Lời vĩnh biệt

(1)

Ta đã hái nhành lá cây thạch thảo

Em nhớ cho, mùa thu đã chết rồi
Chúng ta sẽ không tao phùng đựợc nữa
Mộng trùng lai không có ở trên đời
Hương thời gian mùi thạch thảo bốc hơi
Và nhớ nhé ta đợi chờ em đó ...

Nhưng Bùi Giáng không phải chỉ dịch một lần. Nhà thơ Bùi Giáng đã khai triển và tiếp tục viết sang bài thứ hai.

(2)

Đã hái nhành kia một buổi nào

Ngậm ngùi thạch thảo chết từ bao
Thu còn sống sót đâu chăng nữa
Người sẽ xa nhau suốt điệu chào
Anh nhớ em quên và em cũng
Quên rồi khoảnh khắc rộng xuân xanh
Thời gian đất nhạt mờ năm tháng
Tuế nguyệt hoa đà nhị hoán tam.

Và tiếp tục dịch thoát ý sang bài thứ ba.

(3)

Mùa thu chiết liễu nhớ chăng em?

Đã chết xuân xanh suốt bóng thềm
Đất lạnh qui hồi thôi hết dịp
Chờ nhau trong Vĩnh Viễn Nguôi Quên
Thấp thoáng thiều quang mỏng mảnh dường
Nhành hoang thạch thảo ngậm mùi vương
Chờ nhau chín kiếp tam sinh tại
Thạch thượng khuê đầu nguyệt diểu mang....

Bùi Giáng (1925-1998) ("Đi vào cõi thơ". Bùi Giáng, trang 80-82, nhà xuất bản Ca Dao, Sàigon, Việt Nam.1969)



**
Và dưới đây là:

Mùa Thu Chết

 

Mùa thu chết là tên một bài hát của Phạm Duy sáng tác năm 1965, phổ từ bài thơ tiếng Pháp L'Adieu
của Guillaume Apollinaire. Bài này rất nổi tiếng trong thập niên 70 tại
Sài Gòn, và gắn liền với tên tuổi ca sĩ Julie (Quang). (3)

"Ta ngắt đi một cụm hoa thạch thảo

Em nhớ cho: Mùa Thu đã chết rồi!
Mùa Thu đã chết, em nhớ cho
Mùa Thu đã chết, em nhớ cho
Mùa Thu đã chết, đã chết rồi. Em nhớ cho!
Em nhớ cho,
Đôi chúng ta sẽ chẳng còn nhìn nhau nữa!
Trên cõi đời này, trên cõi đời này
Từ nay mãi mãi không thấy nhau
Từ nay mãi mãi không thấy nhau...
Ta ngắt đi một cụm hoa thạch thảo
Em nhớ cho: Mùa Thu đã chết rồi!
Ôi ngát hương thời gian mùi thạch thảo
Em nhớ cho rằng ta vẫn chờ em.
Vẫn chờ em, vẫn chờ em
Vẫn chờ....
Vẫn chờ... đợi em!"

(Mùa Thu Chết-Phạm Duy (Guillaume Apollinaire -28.08.1880-09. 11.1918)

Vài hàng tiểu sử Apollinaire

 

Guillaume Apollinaire: tên thật Wilhelm Albert Vladimir Apollinaris Kostrowitcki, nhà thơ Pháp gốc Ba Lan, sinh ở Roma, Italy.



Nãm
1887 Wilhelm Kostrowitzky cùng gia đình mẹ chuyển về Monaco và học ở
Monaco, Cannes. Từ nãm 1899 chuyển về sống ở Paris, làm thơ, viết báo
với bút hiệu Guillaume Apollinaire, ông cộng tác với một số tờ báo như La Revue blanche, La Plume và Le Mercure de France. Năm 1903, ông lập ra các tờ tạp chí của chính mình Le Festin d''Esope (November 1903-August 1904) và La Revue immoraliste (1905).

 

Năm 1912 ông cùng bạn bè thành lập tạp chí "Les soirées de Paris" và làm chủ bút từ năm 1913. Cũng trong năm này in bài thơ nổi tiếng nhất của ông: Le Pont Mirabeau và trường ca Zone. Năm 1913 ông phát hành tập thơ Alcools
(Rượu), và năm 1914 có xuất bản một số bài thơ viết theo kiểu tạo hình.
Apollinaire mất ngày 9 tháng 11, năm 1918 tại Paris, Pháp (4). Mộ ông
chôn ở nghĩa trang Père Lachaise ở Paris. (5)



Bàn luận về bài thơ L'Adieu

Apollinaire làm bài thơ L'Adieu làm sau khi đi thăm mộ con gái của Victor Hugo vào ngày 16 September 1913.



Arnaud
Laster, Giáo sư văn chương tại trường Sorbonne (University of Paris
III), trong một bài viết đã đặt câu hỏi: "Có phải Apollinaire đã viết
bài L'Adieu này để tưởng nhớ Victor Hugo sau khi đi thăm mộ
người con gái của Hugo tên là Léopoldine đã chết đuối cùng chồng ở biển
tại tỉnh Villequier vào năm 1843". Bài này có thể có liên hệ với bài Demain, dès l'aube và là nguồn cảm xúc để Apollinaire sáng tác bài L'Adieu chăng? (6)



Trước khi tìm hiểu, cần phải nhắc đến bài thơ Demain dès l'aube của Victor Hugo

Bài Demain, dès l'aube
là bài thơ Victor Hugo (1802-1885) đã làm vào năm 1847 (đề ngày 03
September 1847) đề tặng con gái đúng 4 năm sau ngày Léopoldine chết (04
September 1843). Sự mất mát lớn lao này đã làm Hugo đau khổ suốt một
thời gian dài và ông đã không in thêm tập thơ nào nữa trong mười năm sau
cái chết của Léopoldine.



Demain, dès l'aube...

Demain, dès l'aube, à l'heure où blanchit la campagne,

Je partirai. Vois-tu, je sais que tu m'attends.
J'irai par la forêt, j'irai par la montagne.
Je ne puis demeurer loin de toi plus longtemps. Je marcherai les yeux fixés sur mes pensées,
Sans rien voir au dehors, sans entendre aucun bruit,
Seul, inconnu, le dos courbé, les mains croisées,
Triste, et le jour pour moi sera comme la nuit.
Je ne regarderai ni l'or du soir qui tombe,
Ni les voiles au loin descendant vers Harfleur,
Et quand j'arriverai, je mettrai sur ta tombe

Un bouquet de houx vert et de bruyère en fleur.

Victor Hugo 03 September 1847 (Les Contemplations- cuốn IV.1856)

Ngày Mai, Từ Rạng Đông

Ngày mai, từ rạng đông lúc trời đồng quê bắt đầu sáng

Cha sẽ đi, Con thấy không cha biết con đang chờ cha
Cha sẽ vượt qua rừng, cha sẽ vượt qua núi.
Cha không thể nào xa cách con lâu dài hơn được nữa
Cha sẽ đi, đôi mắt chãm chú vào suy nghĩ của cha
Chẳng hề màng nhìn chung quanh, không màng nghe một tiếng động
Một mình, không ai biết, lưng còng, hai bàn tay đan nhau
Sầu buồn, và ngày đối với cha cũng tựa như đêm thôi.
Cha sẽ không màng nhìn chiều vàng đang đổ xuống,
Hay những cánh buồm xa đằng phía cảng Harfleur,
Và khi cha đến nơi, cha sẽ đặt trên mộ của con
Một bó hoa có ô-rô xanh cùng thạch thảo đang nở.

(Sóng Việt phỏng dịch nghĩa)

Cái
chết của Léopoldine ảnh hưởng mạnh trên Victor Hugo đến độ ông bị ám
ảnh vì cô, ông tự hỏi bây giờ Léopoldine ở đâu sau khi chết. Ông tìm
kiếm cô qua khung cửa tối tăm của vĩnh cửu, và ông cũng tìm kiếm cô ở
ngoài cỗ quan tài, với hy vọng cô thấy có một bóng người đi qua cỗ quan
tài đen mà ông tưởng tượng là được đóng lỏng lẻo, người đó chính là ông
đã tìm đến bên cô trong bóng tối thiên thu.

"Dis, qu'as-tu fait pendant tout ce temps-là ? - Seigneur,

Qu'a-t-elle fait ? - Vois-tu la vie en vos demeures ?
A quelle horloge d'ombre as-tu compté les heures ?
As-tu sans bruit parfois poussé l'autre endormi ?
Et t'es-tu, m'attendant, réveillée à demi ?
T'es-tu, pâle, accoudée à l'obscure fenêtre
De l'infini, cherchant dans l'ombre à reconnaỵtre
Un passant, à travers le noir cercueil mal joint,
Attentive, écoutant si tu n'entendais point
Quelqu'un marcher vers toi dans l'éternité sombre ?
Et t'es-tu recouchée ainsi qu'un mât qui sombre,
En disant : Qu'est-ce donc ? mon père ne vient pas !

Avez-vous tous les deux parlé de moi tout bas ?"

["A celle qui est restée en France," 393]

Một
đoạn thơ khác ông kể lể con gái chết là ông mất tất cả, ông đã chôn vùi
cả ước mơ, cả hy vọng, cả tình yêu vào trong nấm mồ mà ông đào trong
lồng ngực của ông:

"Qu'ai-je appris ? J'ai, pensif , tout saisi sans rien prendre ;

J'ai vu beaucoup de nuit et fait beaucoup de cendre.

Qui sommes-nous ? que veut dire ce mot : Toujours ?

J'ai tout enseveli, songes, espoirs, amours,

Dans la fosse que j'ai creusée en ma poitrine.

Qui donc a la science ? où donc est la doctrine ?

Oh ! que ne suis-je encor le rêveur d'autrefois,

Qui s'égarait dans l'herbe, et les prés, et les bois,

Qui marchait souriant, le soir, quand le ciel brille,

Tenant la main petite et blanche de sa fille,

Et qui, joyeux, laissant luire le firmament,

Laissant l'enfant parler, se sentait lentement

Emplir de cet azur et de cette innocence !

["A celle qui est restée en France," 395]

Bộ Les Contemplations gồm 6 cuốn sách. Cuốn số 4 gồm 17 bài thơ làm riêng cho Léopoldine có đề tựa Pauca meae
(vài câu thơ cho con gái tôi). Những bài đầu trong tập 4 ghi ngày làm 3
năm sau ngày con gái ông chết đuối với người chồng mới cưới cỡ 6 tháng.
Sự mất mát Léopoldine là một sự mất mát quá lớn lao, nó ăn sâu vào suy
nghĩ của V. Hugo làm ông suy tưởng về ý nghĩa của đời sống và tìm cách
giải đáp bí ẩn của cái chết cùng thế giới vô hình. Tìm cách giải thích
bí ẩn của cái chết có nghĩa là tìm lại được Léopoldine và giải đáp ðược
thắc mắc về cái chết. Tuy Hugo đã không thành công trong việc nối kết
được với thế giới vô hình, nhưng ông có lòng tin vào Thông linh học/Tâm
linh học (Spiritiualism). Hơn mười năm sau cái chết của Léopoldine ,
sách đã ghi lại là ông đã tham dự nhiều lần vào ngồi bàn cầu hồn, và đã
có lần người gọi hồn đã gọi được hồn Leopoldine lên gặp ông. Tưởng cũng
nhắc rằng Victor Hugo được Đạo Cao Đài ở Việt Nam tôn sùng như là một
trong ba vị thánh mà họ thờ phụng (Tam Thánh: Sun Yat Sen /Tôn Dật Tiên,
Victor Hugo, và Nguyễn Bỉnh Khiêm).(7) Bài thơ L'Adieu (và cả bài Le Pont Mirabeau)
của Guillaume Apollinaire đã là đề tài bàn luận và làm tốn khá nhiều
giấy bút cho những ai muốn phân tích và tìm hiểu thơ ông. Lý do vì
Apollinaire làm thơ mà không hề bỏ dấu vào bài, thí dụ như dấu phẩy, dấu
chấm, hay dấu ngoặc đôi (quotation-marks) tại mỗi câu thơ cần bỏ vào
trong ngoặc đôi.



Vì thế khi đọc bài thơ không dấu L'Adieu của ông, hai câu chót làm độc giả phải phân vân không biết đó là do nhân vật với đại danh từ Je ở câu đầu vẫn tiếp tục nói hay là đó là lời trả lời của nhân vật thứ hai, được tạm thời bỏ trong ngoặc cho dễ hiểu như sau :

"Odeur du temps brin de bruyère

Et souviens-toi que je t'attends" 

Nếu như hai câu này đã ở trong ngoặc đôi thì rõ ràng là câu trả lời của nhân vật thứ hai:

"Mùi hương thời gian nhành hoa thạch thảo

Và cha nhớ rằng con chờ đợi cha"

(Với
lý luận người chết chờ người còn sống xuống âm phủ với mình chứ người
chết làm sao trở lại trần gian như ông đã than ở câu trên).



Lối
làm thơ mang vào trong ngoặc đôi của Victor Hugo rất quen thuộc vì ông
luôn đóng vai người cha hỏi hay nói rồi trả lời thay cho con như thể
chính người con gái nói với ông.






Kết luận


 
Tóm lại, liệu bài thơ L'Adieu
có thể xem như là do Guillaume Apollinaire cảm tác và tưởng niệm Victor
Hugo một cách gián tiếp sau khi thăm nhà mồ của Léopoldine và đọc bộ
sách Les Contemplations của Victor Hugo không?



Và nếu đúng như thế thì ba câu đầu của bài thơ L'Adieu có
thể hiểu như là Apollinaire đã viết thay lời của V. Hugo để nói với con
gái đã chết, và trong hai câu chót người con gái yêu của V. Hugo đã trả
lời rằng cô mong muốn và chờ gặp lại cha cô ở thế giới vô hình? Hiểu
như thế chúng ta sẽ không còn có thắc mắc cho câu chót trong nguyên tác "Et souviens-toi que je t'attends" và trong những bản dịch của nhà thơ Bùi Giáng.

L'Adieu

J'ai cueilli ce brin de bruyère

L'automne est morte souviens-t'en

Nous ne nous verrons plus sur terre

Odeur du temps brin de bruyère

Et souviens-toi que je t'attends

Guillaume Apollinaire

Và bài thơ mà Bùi Giáng dịch:

Ta đã hái nhành lá cây thạch thảo

Em nhớ cho, mùa thu đã chết rồi
Chúng ta sẽ không tao phùng được nữa
Mộng trùng lai không có ở trên đời
Hương thời gian mùi thạch thảo bốc hơi
Và nhớ nhé ta đợi chờ em đó ...

Có thể hiểu như sau:

Cha đã hái nhành lá cây thạch thảo

Con nhớ cho, mùa thu đã chết rồi
Chúng ta sẽ không tao phùng được nữa
Mộng trùng lai không có ở trên đời
Hương thời gian mùi thạch thảo bốc hơi
Và nhớ nhé con đợi chờ cha đó

(Sóng Việt thay đại danh từ)

Hoặc
có thể vì Appollinaire biết rằng V. Hugo tin vào Thông linh học, và
Hugo đã có lần được tiếp xúc với Leopoldine qua bàn cầu hồn, thì chúng
ta cũng có thể cho rằng Apollinaire đã viết thay lời cho V. Hugo nói chờ
hồn Leopoldine hiện về thế gian để gặp ông: "Và con nhớ rằng cha chờ đợi con":

Odeur du temps brin de bruyère

Et souviens-toi que je t'attends

Mùi hương thời gian nhành cây thạch thảo

Và con nhớ rằng cha chờ đợi con.

(Sóng Việt dịch)

Cái
khó khăn khi dịch một bài thơ Pháp ngữ sang Việt ngữ là những đại từ
nhân xưng. Trong khi Pháp ngữ chỉ có một số chữ cho ngôi thứ nhất và thứ
hai như je, me, tu, te, toi, moi, vous, nous, thì trong tiếng Việt đại từ nhân xưng rất phong phú; cách dùng những đại từ nhân xưng này như anh, em, cô, chú, ông, bác, dì, dượng, tôi, con, cháu, mày, tao,
v.v�cho người đọc biết sự liên hệ thứ bậc, thái độ và tình cảm của
những người giao tiếp với nhau. Khi dịch thơ nếu không hiểu biết rõ hoàn
cảnh và thời điểm bài thơ được làm nên thì đôi khi sự sai lầm có thể
xẩy ra.



Bài thơ L'Adieu mà Bùi Giáng dịch có thể là do
cố ý của Bùi Giáng để tạo thành một bài thơ tình cảm nói về sự chia lìa
của đôi nhân tình dù ông biết bài thơ nguyên tác có ý nghĩa khác chăng?



Và có thể nhờ do cố ý hay vô tình dịch như thế (dùng chữ ta, em, thay vì cha, con), mà bài thơ đã là nguồn cảm hứng cho nhạc sĩ sáng tác bản nhạc Mùa Thu Chết?



       Không có Hoa Thạch Thảo thì làm sao có Lời Vĩnh Biệt,

       Không có Lời Vĩnh Biệt thì làm sao có Mùa Thu Chết?

 

Hoa thạch thảo (bruyère) được nhiều thi sĩ mang vào thơ nhưng có thể nói rằng hoa thạch thảo đã được đời đời gắn liền với bài thơ Demain, dès l'aube của Victor Hugo và L'Adieu của Guillaume Apollinaire (8).

 

Có phải chăng thu miền viễn đông

Nơi có thạch thảo mọc ven sông,
Hoa chuông nho nhỏ vờn trong gió
Gợi nhớ thành sầu chĩu mênh mông.

-------------------------(nguồn: letrungngan.vnweblogs & internet- ST sưu tầm)--------------- 

Đọc thêm:

      Nhạc sĩ Phạm
Duy chính thức trở về Việt Nam ngày 17/5/2005. Ngay sau đó nhà báo
kiêm nhạc sỹ Nguyễn Lưu viết bài Không thể tung hô đả phá nhạc sĩ Phạm
Duy trên báo Đầu Tư ngày 13/3/2006 gây nhiều phản ứng trong dư luận.
Bài viết nguyên văn có đoạn:

     "Đỉnh
cao" sự nghiệp chống Cộng của Phạm Duy là bài ‘Mùa thu chết’. Ở đó, tác giả
đã công khai tư tưởng chống Cộng của mình. Ông ta đã từ bỏ tình yêu với Tổ
quốc bằng một bút pháp thật sâu cay, đểu giả và ít ai quên cái mùa thu trong ca
khúc ấy chính là Cách mạng mùa thu, là niềm tự hào của dân tộc ứng về Việt Nam 

      Về vấn đề
này, Công ty Văn hóa Phương Nam với tư cách là người mua bản quyền khai thác
các tác phẩm hợp pháp của nhạc sĩ Phạm Duy, là đơn vị tổ chức đêm nhạc Ngày trở
về đánh dấu sự kiện Phạm Duy trở về đã phản ứng:

      Độc giả, đặc
biệt là những người từng ở miền Nam trước năm 1975, ai cũng biết rằng bài ‘Mùa
thu chết’ rất nổi tiếng của nhạc sĩ Phạm Duy là phổ thơ Apollinaire, một nhà
thơ Pháp sinh năm 1880 và chết năm 1918. Bài thơ của Apollinaire vỏn vẹn chỉ có
5 câu, mang tựa đề “L’Adieu” (Giã biệt), chúng tôi xin ghi lại nguyên văn:

J’ai cueilli
ce brin de bruyère

L’automne est morte souviens-t’en
Nous ne nous verrons plus sur terre
Odeur du temps brin de bruyère
Et souviens-toi que je t’attends

      Tạm dịch: 

Ta ngắt một cành thạch thảo

Em hãy nhớ cho mùa thu đã chết rồi

Chúng ta không còn được nhìn nhau nữa trên đời

Mùi thời gian đẫm hương thạch thảo
Em hãy nhớ rằng ta vẫn chờ em

      Nội dung bài
thơ chỉ có thế, khi phổ nhạc vẫn giữ gần như nguyên vẹn, chẳng liên quan gì đến
cuộc Cách mạng tháng Tám của dân tộc chúng ta xảy ra sau khi tác giả của nó đã
qua đời 27 năm! Nếu lập luận theo kiểu Nguyễn Lưu thì mọi người sẽ nghĩ sao về
trường hợp Văn Cao với bài ‘Buồn tàn thu’ và Phạm Trọng Cầu với bài ‘Mùa thu
không trở lại’?

      Trước đây,
ngay ở miền Nam, bên cạnh những người ca ngợi Phạm Duy cũng có không ít người
không đồng tình với một số việc làm của Phạm Duy, thậm chí có người đã viết cả
một cuốn sách để phê phán Phạm Duy. Âu đó cũng là chuyện bình thường. Ngay cả
Truyện Kiều của Nguyễn Du cũng có lắm người khen, kẻ chê "Bạc phận chẳng lầm
người tiết nghĩa/Đoạn trường cho đáng kiếp tà dâm" hay "Đàn ông chớ kể
Phan Trần/Đàn bà chớ đọc Thúy Vân Thúy Kiều" đó sao ? Nhưng suy diễn đến mức
như ông Nguyễn Lưu thì chưa hề có!

      Là những người
hoạt động kinh doanh trong một lĩnh vực gắn liền với văn hóa, nhiều khi chúng
tôi không khỏi âu lo khi thấy trong sinh hoạt học thuật của nước nhà, một số
người vẫn quen dùng vũ khí suy diễn, xuyên tạc, chụp mũ chính trị để đẩy đối
phương vào chỗ chết thay vì cùng tranh luận minh bạch để tiếp cận chân lý. Văn
hóa muốn phát triển cần có một nền học thuật. Cái cách phê bình "cả vú lấp
miệng em" như vậy đang gây ô nhiễm nặng môi trường học thuật của chúng ta.
Quá trình hội nhập của đất nước đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ, vì vậy cần thiết
phải loại ra khỏi đời sống học thuật những cách ứng xử thiếu văn minh như thế.

(Trích Văn
bản của Công ty Phương Nam ngày 16.3.2006)

      Bạn đọc có thể đọc lại toàn văn bài báo của tác giả Nguyễn
Lưu và văn bản của Công ty Văn hóa Phương Nam để có thông tin đầy đủ và tự bình luận tại đây.